Halit Ziya Uşaklıgil Kimdir?

0
7
Halit-Ziya-Uşaklıgil

Halit Ziya Uşaklıgil (1868-1945)

Halit Ziya, 1866 seneninde İstanbul’da doğmuş ve 1883’ten 1943’e kadar altmış sene devam eden uzun yazı hayatıyla nesrin hemen hemen tüm alanlarında yapıt vererek Türk edebiyatına büyük katkılarda bulunmuş usta bir yazardır. Türk edebiyatına en büyük katkısı o döneme kadar teknik kusurlarla hatıralan Türk romanını bu kusurlardan arındırmasıdır.

Edebi Kişiliği

Edebiyat hayatına İzmir’de başlayan ve burada fark gazetelerde yazılar yazan Halit Ziya, işlerinden dolayı İstanbul’a gelmiş ve burada Servetifünun Edebiyatına katılarak bu topluluğun edebiyat anlayışını benimsemiştir. Yapıtlarıyla Servetifünun’un nesir anlayışını da belirleyen sanatçı, daha çok ferdi konuları, bilhassa de aşkı, işlemiştir. Ancak bu yapıtlarında realist tutumunu da elden bırakmaz. Halit Ziya’daki realizm, yalnızca konuyu ele alışta değil eserin tamamındadır. Etraf tasvirleri, ruh analizleri ve olay örgüsü tamamiyle bir gerçeklik duygusuyla işlenir.

Kahramanlarını çok çeşitli sosyal etraflardan ve mesleklerden seçmiş, Fransız realist romancılarında görülen başarılı insan – etraf kompozisyonunu eserlerinde yansıtmaya çalışmıştır. Yazar, ferdin dünyasıyla sosyal çevre arasındaki münasebeti vermeye çalışır. Romanlarında İstanbul’u mekân olarak kullanan sanatçı hikâyelerinde Anadolu’yu da kullanmıştır. Halit Ziya, yapıtlarında dönemin ve topluluğun edebiyat görüşüne uygun olarak ağır ve süslü bir dil kullanır. Bu dil sanatçının mensur şiirlerinde daha da ağırlaşır.

Kısaca özetleyecek olursak;

  • Servetifünun Edebiyatının roman ve öykü alanındaki en ehemmiyetli ismidir.
  • Çağdaş manada Türk romanının kurucusudur. Türk edebiyatında Batılı manada ilk romanları yazmıştır.
  • Realizmin bütün ilkelerini başarılı bir şekilde uygulamıştır. Natüralizmden de etkilenmiştir.
  • G. Flaubert, H.de Balzac, A. Daudet, Goncourt Kardeşler gibi Fransız realist ve natüralist yazarlardan etkilenmiştir.
  • Halit Ziya’nın alışılmışın dışında bir söz dizimi vardır.
  • Anlatımı yeknesaklıktan kurtarmak için devrik tümce ve eksiltili cümle kullanmış, kimi sıfatları isimlerin sonuna getirmiş, cümlenin nihayetinde değişik vakitli fiiller kullanmıştır.
  • Sanatlı ve ağır bir dil kullanan sanatçı Arapça, Farsça sözcük ve tamlamalara sıkça yer vermiştir.
  • Romanları teknik açıdan güçlüdür, kusursuzdur.
  • Roman ve öykülerinde kişiliğini gizlemiştir.
  • Gözlemci gerçekçiliği başarılı bir şekilde uygulamıştır.
  • Romanlarında ruh analiz etmelerine ehemmiyet veren sanatçı, kahramanların iç ve dış dünyalarını anlatırken olabildiğince nesnel davranmıştır.
  • Kişileri yetiştikleri etrafa göre konuşturmuştur.
  • Romanlarında aydın, öğrenim görmüş, sanat ve edebiyattan anlayan kişileri ve etraflarını; öykülerinde ise halkın yaşayış ve adetlerini işlemiştir.
  • Romanlarında yalnızca İstanbul’u anlatmış; öykülerinde ise Anadolu ve köy hayatına, kasabalardaki yaşayışa yer vererek İstanbul dışına çıkmıştır. Öykülerinde dili romanlarına göre daha sadedir.
  • Yapıtlarındaki kişiler kendi etrafında yaşayan kişilerdir.
  • Yapıtlarında ferdi konuları işlemiştir. Daimi yakınma, kötümserlik, hayal kırıklığı, mutluluğu arayıp bulamama ve aşk romanlarının başlıca konularıdır.
  • Servetifünun Edebiyatının en kültürlü yazarlarındandır. Almanca, Fransızca, İngilizce, İtalyanca, Farsça ve Arapça bilir.
  • Türk edebiyatında ilk mensur şiir örneklerini vermiştir. Mensur şiir tarzının liderliğini yapmıştır.
  • Cumhuriyet’ten sonra dilini sadeleştirmiştir.

Yapıtları

  • Roman: Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Sefile, Nemide, Ferdi ve Şürekâsı, Bir Ölünün Defteri, Nesl-i Ahir
  • Öykü: Bir Yazın Tarihi, Solgun Demet, Aşka Konusunda, Hepsinden Acı, Kadın Pençesi, Bir Şi’ri Hayal, İzmir Hikâyeleri, Bir Muhtıranın Son Yaprakları, Onu Beklerken
  • Mensur Şiir: Mensur Şiirler, Kabirden Sesler
  • Hatıra: Saray ve Ötesi, Kırk Sene, Bir Acı Hikâye
  • Tiyatro: Karabasan, Fare, Firüzan
  • Yazı-Tecrübe: Sanata Konusunda

Halit Ziya Uşaklıgil Yapıt Özetleri

Mai ve Siyah: Edebiyatımızda Batılı manada gerçekçi ilk romandır. Şair, karakterli bir genç olan Ahmet Cemil’in ümitlerinin nasıl yıkıldığı anlatılır. Ahmet Cemil, okulu bitireceği sırada babasını kaybeder ve kendisiyle annesinden ve kız kardeşinden ibaret olan ailesini geçindirmek zorunda kalır. Bu işi muvaffak olabilmek için bir taraftan bir takım kitapları çevirip satar, bir taraftan da özel dersler verir. Bütün bu ıstıraplı hayat koşulları arasında, büyük ümitler bağladığı yapıtını de bitirmeye çalışır. Okulu bitirince gazetelere yazı yazarak geçinmeyi seçenek ettiği için memur olmaz. Yapıtı basılacak, okunacak, ünlü ve zengin olduktan sonra, okul arkadaşı olan Hüseyin Nazmi’nin kız kardeşi Lamia’yı isteyecektir. Bu sevdadan kendisinden başkasının haberi yoktur. Bütün bu geleceğe ait olan şeyleri mavi, mehtaplı bir gecede hatırından geçirir. Lakin sonra bütün ümitleri birer birer söner; kız kardeşi bir hayli eza (sıkıntı verme) ve cefadan sonra can verir, sevgilisi Lamia da bir başkasıyla nişanlanır. Bütün bu negatifliklerden sonra Ahmet Cemil, yazdığı ve bütün ümitlerini bağladığı eserini kendi eliyle yakar ve annesini alarak bir gece İstanbul’dan -Yemen’e bir kaza kaymakamlığı için- ayrılır.

Aşk-ı Memnu: Eşi can veren Adnan Bey’in, iki küçük çocuğu bulunmasına karşın ikinci bir evlilik yapmasıyla işlediği hatanın öyküsünün anlatıldığı realist bir romandır. Adnan Bey’in yeni izdivaç ettiği genç ve güzel karısı Bihter, İstanbul’un meşhur yüzlerinden Firdevs Hanım’ın kızıdır ve Adnan Bey’e sırf zenginliğinin hatırı için verilmiştir. Ancak bu zenginlik onun ihtiyaçlarını gidermez. Adnan Bey’in yalısında daimi kalan, Behlül isimli genç ve serüven arayan bir yeğen vardır; bu yeğen, yengesinin kalbinde “memnu (yasak) bir aşk” uyandırır. Ancak Behlül, bundan tez bıkarak yeniden daha önceki hayatına döner, bu maceracı hayattan da bıkınca Adnan Bey’in kızı olan Nihal’i sever, onunla izdivaç etmek üzere hazırlanırken Bihter’in aralarındaki ilişkiyi itirafıyla bu macera duyulur. Bihter intihar eder, Behlül kaçar; Nihal de, o kadın gelmeden önce olduğu gibi, babasıyla mesut olmaya çalışır.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen adınızı buraya girin